"Życie
rodzinne musiało być inne w czasach gdy rodzina od sześciu pokoleń
żywiła się tym co urodziło się obrębie tych kilku mil wokół
wsi. I być może właśnie dlatego widzieli oni nimfy w fontannach i
driady w lasach – nie były to zwidy, gdyż istnieją w pewnym
sensie prawdziwe (a nie metaforyczne) powiązania między nimi a
okolicą. To, co było ziemią, powietrzem, zebranym zbożem a
później również chlebem, było w istocie w nich samych.
Oczywiście my, którzy żyjemy na zestandaryzowanej, międzynarodowej
diecie, jesteśmy sztucznymi istotami pozbawionymi połączenia
(zachowanego w sentymencie) z jakimkolwiek fragmentem ziemi. Jesteśmy
sztucznymi ludźmi, wykorzenionymi. Siła wzgórz nie należy do nas.
To
co było większe, mniejszym się teraz staje, a świat cały
matowieje czy spłyca się. Przeobraża się cały w jedno przeklęte,
małe, prowincjonalne przedmieście.
Kiedy
już amerykańska higiena, dziarskość, feminizm i produkcja masowa
rozprzestrzeni się na cały Bliski Wschód, Daleki Wschód, Środkowy
Wschód, ZSRR, Pampę, Gran Chaco, Nizinę Dunajską, Afrykę
Równikową, Bliższy, Dalszy i Średni Mumboland, Gondwanę, Lhasę
i najbardziej zapadłe wiochy Berkshire, jacyż wtedy będziemy
szczęśliwi! W każdym razie powinno to położyć kres podróżom.
Nie będzie dokąd pojechać. Płk. Knox powiada, że jedna ósma
ludzkości mówi po „angielsku” i że jest to największa grupa
językowa. Zgroza! jeśli to prawda ja na to. Niechby, jak przy wieży
Babel, pokarało ich wszystkich pomieszaniem języków, aż by umieli
powiedzieć tylko „ple, ple”. Byłoby to to samo. Zdaje się, że
będę musiał mówić tylko po staromercjańsku. Ale poważnie:
znajduję ten amerykanokosmopolityzm nader okropnym. Tak w umyśle
jak w duszy."
J.R.R.
Tolkien
Andrea
Landry jest Indianką z kanadyjskiego plemienia Anishinaabe.
Gdy urodziła się jej córka, postanowiła karmić ją piersią i
dać jej możliwie tradycyjne wychowanie zgodne z wartościami jej
plemienia i plemienia jej partnera. Niestety dziecko zachorowało na
egzemę. Nie znała przyczyny. Myślała, że zrobiła wszystko, co
trzeba. Niestety nie pomagało. Ale do tematu walki o zdrowie córki
Andrea'y zaraz wrócimy. To temat ważny również z punktu widzenia
nas, Słowian i Polaków - rdzennych ludzi znad Wisły, Odry i Warty.
Niesie
bowiem naukę dla nas, inspirację i nadzieję. Przypomina nam o
naszych związkach z naszą ziemią i je płodami oraz o zależności
naszego zdrowia od związków z Ziemią i zdrowiem środowiska. Tylko
zdrowia ziemia rodzi zdrowe płody.
Jak
pisze Andrea: "Ziemia opiekowała się naszymi ciałami od
momentu, gdy pojawiliśmy się w łonach naszych matek. Ziemia nadal
opiekowała się naszymi ciałami, gdy tylko opuściliśmy ten świat,
a nasze ciała zostały ukołysane w łonie Ziemi.
To właśnie
w tym czasie karmiliśmy siebie, nasze dzieci i starsze pokolenia,
przekazując im wiedzę z pokolenia na pokolenie, opartą na naszej
miłości do Ziemi i na miłości Ziemi do nas jako rdzennych
mieszkańców."
Niestety
przyszedł kolonializm europejski, który wszystko zmienił.
Przyniósł bowiem Indianom wymuszoną, inwazyjną zmianę w sposobie
dbania o ich ciała oraz zmianę w ich naturalnej relacji z
pożywieniem pochodzącym z ziemi. To, jak i co jedli, uległo
drastycznej zmianie.
Cree mieszkają na terenach objętych
Traktatem 6; na preriach. A konkretnie w plemieniu Poundmaker Cree.
To ojczyzna jej partnera i jego systemu pokrewieństwa. To ojczyzna
także ich córki. Ludzie, którzy tu żyli, prosperowali i
przetrwali na tych ziemiach i nadal to robią, w dużej mierze
polegali na bizonach i dzikiej zwierzynie jako źródle
pożywienia.
Jednak wraz z kolonizacją nastąpiło ekobójstwo
na bizonach, jako sposób na popełnienie pośredniego ludobójstwa
na rdzennej ludności tych ziem. Doprowadziło to do głodu,
niedożywienia, problemów zdrowotnych i katastrofalnej
niesprawiedliwości społecznej, która nadal występuje.
Doprowadziło to w końcu to do walki i chaosu. Ostatecznie jednak
prowadzi to do oporu rdzennej ludności prerii, wzrostu odporności i
przetrwania, które są widoczne do dziś.
Wraz
z masowym ubojem bizonów, przymusowymi przesiedleniami, systemem
przepustek i taktyką kolonializmu osadniczego, pojawił się głód
jako narzędzie władzy i kontroli ze strony kolonizatora. Żywność
została odcięta, a kobiety często były zmuszane do
wykorzystywania swoich ciał, aby otrzymać racje żywnościowe od
kolonizatora.
Tak
więc Indianie zostali z żywnością kolonialną, która na dodatek
sama w sobie odcinała ich od Ziemi i zaczęła niszczyć ich
zdrowie. Pojawiły się mąka, cukier i problematyczne źródła
pożywienia, które radykalnie zmieniły to, co jedli jako ludność
rdzenna. Kolonialna żywność zmieniła także stosunek Indian do
jedzenia. Ponieważ wielu z nich głodowało, nie było innego
wyjścia, jak jeść żywność przywiezioną przez kolonizatora,
często zepsutą. Ta zmiana doprowadziła ich do stanu, w jakim są
obecnie.
Wiele
z ich doświadczeń i nauk dotyczących suwerenności żywnościowej
i tradycyjnych diet, opartych o lokalne środowisko, drastycznie
podupadło. Duża zależność od cukru i mąki zaczyna przeważać
nad zależnością od dziczyzny i tradycyjnych diet, które niegdyś
były nieodłącznie związane z ich systemami pokrewieństwa,
społecznościami i plemionami.
Pojawiły
się cukrzyca, choroby serca, problemy z tarczycą i schorzenia
skóry.
Obserwuje
się jednak również początki pewnego odrodzenia. To odrodzenie
wiedzy o tym, jak dbać o ciało poprzez pożywienie i praktyki
oparte na relacji z ziemią. To odrodzenie międzypokoleniowej
wiedzy, która istnieje w rdzennych ludziach - wiedzy od tych, którzy
żyli przed nimi. To odrodzenie ich pierwotnych źródeł pożywienia.
To nigdy nie zniknęło. Każda społeczność ma trapera, myśliwego,
rybaka, poławiacza ryb, kogoś, kto zna nauki, wartości i cnoty
dotyczące tego, jak dbać o Ziemię, troszczyć się o nią i kochać
ją.
Nasz
naród także boryka się kolonializmem, choć może nie w tak
radykalnej i otwartej formie, jak Indianie, czy Aborygeni. Jeszcze
jedno pokolenie temu większość naszej żywności pochodziła od
lokalnych rolników, często krewnych, a także z własnych ogródków
nawet w miastach. Krowy pasły się licznie na łąkach utrzymując
zróżnicowane bogate przyrodniczo ekosystemy trawiaste. Krowy
nierzadko poiło się je w rzekach. Sianokosy i żniwa angażowały
znaczną ilość Polaków i włączone były w tradycyjną
obrzędowość, która przybliżała ludzi do ziemi i naturalnych
cykli na poziomie kultury i ducha, nieświadomie łącząc ich ze
słowiańskimi przodkami, od których wiele z tej obrzędowości
przeszło w obręb Kościoła.
Teraz
rolnictwo staje się co raz bardziej nowoczesne, schemizowane,
szkodliwe dla środowiska i dla konsumentów. Krowy zostały
zamknięte w oborach. Pojawiają się bardzo niebezpieczne dla
środowiska przemysłowe hodowle drobiu i świń karmionych paszą na
bazie soi sprowadzanej z Ameryki Południowej z wyciętych tam lasów
i zaoranej pampy. Na rynku pojawia się także zboże z Ukrainy i
innych państw, pełne pozostałości po chemicznych środkach
ochrony, nierzadko zakazanych na terenie Unii Europejskiej. Do tego
umowy typu MERCOSUR i polityka unijna doprowadzają do upadku wielu
gospodarstw. Już nawet żywność jest co raz liczniej importowana.
Warzywa z Hiszpanii i Holandii. Borówki z Argentyny. Na półkach
sklepów co raz więcej co raz mocniej przetworzonej żywności.
Rodzinne ogródki działkowe zarastają i są pochłaniane przez
zabudowę. Deweloperka nie oszczędza także podmiejskich terenów
rolniczych, które do nie dawna służyły pod uprawy zbóż, warzyw
i wypas krów. Degraduje się przyroda, degraduje się żywność,
degraduje się też człowiek, który zmuszony jest ją spożywać i
żyć w pogłębiającym się oderwaniu od ziemi.
Słowo
żywność zawiera rdzeń "żyw" który wspólny jest dla
takich słów, jak odżywiać, żywić, staropolskiego słowa żywot,
czyli brzuch, dokąd żywność trafia, czy też Żywia - słowiańska
bogini ogrodów i wiosny. Być może "żywia" to też siła
życiowa, jak prana w naukach Indii, czy qi w naukach Chin, której
żyw-ność jest nośnikiem - od Ziemi i Słońca do naszych
żywotów-brzuchów, skąd po strawieniu roznoszona jest po ciele
przez krew od-żywia-jącą wszystkie komórki.
Tym
czasem to, co zalega na półkach marketów to raczej mar-ność, coś
co niesie śmierć, co morzy, a nie żywi. Nie przypadkiem słowiańska
bogini Mara patronowała śmierci. Tak więc stajemy się po jedzeniu
(bo na pewno już nie spożywaniu) marności jakby na wpół martwi,
nie tylko cieleśnie, ale i na duszy. Ileż to u nas depresji. Nauka
wskazuje także na złe jedzenie jako jeden z wielu skutków tej
choroby duszy. Dusza bowiem z ciałem ściśle jest powiązana, ciało
zaś z Ziemią, która naszym zbiorowym kolektywnym zewnętrznym jest
"ciałem".
 |
| Na lubelskiej wsi (Fot. Tomasz Nakonieczny) |
Teraz
powróćmy do przypadku córki Andrea. Iver-Jaxsen Tootoosis, bo tak
ma na imię, urodziła się w wilgotny letni dzień, 28 czerwca 2016
roku. Ledwo przeżyła poród.
Karmiona
piersią przez swoją mamę przybierała na wadze i rozwijała się
tak, jak powinna.
Andrea
była bardzo wdzięczna za czas spędzony razem z córką. To były
momenty niezwykle ważne dla ich wspólnego dobrostanu.
Jednak
po trzech miesiącach u córki pojawiły się na skórze bardzo suche
plamy. Początkowo były małe i zdawały się jej nie przeszkadzać.
Jednak po kilku dniach suche plamy się nasiliły, skóra zaczęła
przybierać różowoczerwony kolor, a ona zaczęła się drapać.
Pewnej
nocy po kąpieli Andrea namydliła ją balsamem, owinęła w lekki
kocyk i położyłam do snu. Tej nocy prawie nie spały. Jej skóra
zrobiła się czerwona od stóp do głów. Płakała, płakała i
płakała, próbując drapać swędzenie. Matka mogła tylko ją
karmić, trzymać na rękach i płakać razem z nią, kojąc
balsamami i kremami, które miała. Okrywała jej małe rączki
rękawiczkami, trzymała je w dłoniach lub owijała w lekki kocyk,
gdy spała.
Następnego
dnia trafiły na pediatryczny oddział ratunkowy, dwie godziny drogi
od miejsca zamieszkania. Tam powiedziano im:
„To egzema.
Dajcie jej ten krem sterydowy i ten krem nawilżający.
Do tego jakieś leki na alergię, żeby złagodzić
swędzenie”.
Ponieważ Andrea dopiero zaczynała walkę
z egzemą, jadła tak jak zwykle: cukier, gluten, nabiał. I tak
karmiła córkę piersią.
Kremy działały przez jakiś czas,
podobnie jak leki na alergię. Czasami jej wypryski córeczki były
silniejsze niż w inne dni, a walka z tym wszystkim była sama w
sobie zajęciem na pełen etat. Ciągle się drapała. Kilka tygodni
później jej skóra znów się zaogniła, a krem i leki
przestały działać.
Andrea
stosowała również tradycyjne leki łagodzące swędzenie, które
działały przez jakiś czas, a potem przestawały działać po kilku
tygodniach.
Po kilku kolejnych tygodniach uczucie
bezradności powróciło.
„Idź do naturopaty” –
powiedziała jej teściowa.
Szybko się zgodziła i
przyprowadzili córkę ją do gabinetu.
„Karmiona
piersią?” – zapytała naturopatka zaraz po wejściu do gabinetu.
Była Indianką, dużo wiedziała i mówiła szczerze.
„Tak”
– odpowiedziała Andrea.
„To twoja dieta”.
„Jej
skóra, ta egzema, to przez twoją dietę. Musisz przejść na
specjalną dietę”.
„Cóż, odżywiam się całkiem
zdrowo”. Wstyd zabrzmiał jak projekcja i postawa obronna wobec
niej.
„Prawdopodobnie tak. Ale musisz ograniczyć
gluten, nabiał, cukier, soję i drożdże”.
„Patrz,
szybko się wygoi”.
„Ale dlaczego?” –
zapytała.
„To przerost drożdżaków w waszych
organizmach. Candida. Zniszcz Candida, a jej skóra się poprawi”.
Przez
kilka następnych dni Andrea ograniczyła produkty, które wymieniła
terapeutka. Postępowała zgodnie z tabelą, którą jej dała, z
tym, co może jeść.
„Dziczyzna, zielenina i warzywa,
owoce o niskiej zawartości cukru (na początek maliny, borówki i
jabłka), trochę zbóż i kilka rodzajów orzechów”.
Andrea
wspomina:
"Pamiętam, że czułam się, jakbym ciągle
umierała z głodu. Pamiętam, jak karmiłam córkę piersią i
modliłam się, żeby moje mleko stało się lekarstwem, którego
potrzebowała."
Minęły dwa dni i jej skóra się
oczyściła. Trzeciego dnia była w 100% czysta.
Jej
szwagier i jej partner dopiero rok wcześniej poszli na polowanie,
dlatego wciąż mieli w zamrażarce mięso bizonów. Mieli też
trochę łosi i jeleni, zwierząt znanych z prerii. To właśnie
dziczyzna żywiła ich, jako rdzenne narody od pokoleń. Była
wdzięczna, że miała do niej dostęp. Przyrządzała dania z
dziczyzny, dodając warzywa. Jagody i owsianka były jej ulubionym
śniadaniem. Orzechy na przekąskę, ciągle z jagodami. Jej ciało
stało się bardziej jędrne. Oczywiście najpierw nastąpiło
załamanie, które towarzyszy oczyszczaniu. Grypopodobne dolegliwości
były okropne. Ale minęły.
A skóra jej córki pozostała
wyleczona.
Postanowili
z partnerem ponownie zasadzić ich ogród. Sadząc, córka
obserwowała w swoim tikinaganie, jak mama dba o ziemię, lub
pomagała jej w drobnych sprawach, na jakie ją było stać. Andrea
modliła się, aby jedzenie wspierało ich ciała i dawało im
pożywienie, którego potrzebowały. Ogród stał się miejscem
wdzięczności i miłości.
 |
| Mała Iver-Jaxsen Tootoosis w ogrodzie (Fot. Andrea Landry) |
Dzięki
dostępowi do dziczyzny i warzyw, które uprawiali w ogrodzie,
zależność od żywności kolonialnej stała się
minimalna.
Wyzwaniem były wyjazdy na wydarzenia
kulturalne, jak np. Pow Wow. Często żywność kolonialna była
podstawowym pożywieniem dla rdzennych ludzi. Andrea ciągle gotowała
i pakowała dla nich jedzenie, aby mogli jeść rzeczy, które
odżywią ich ciała i utrzymają skórę córki w zdrowiu.
Andrea
czuła siłę, wiedząc, że robi wszystko, co w jej mocy, aby
zapewnić jej córce najlepsze pożywienie, wspierając jej wzrost i
rozwój.
Córka dożyła wieku, w którym przyszła jej
kolej na jedzenie. Oczywiście nadal była karmiona piersią. Zaczęła
jednak jeść warzywa, które rodzice uprawiali w ogrodzie,
zmiksowaną dziczyznę i jagody. Uwielbiała to. A jej skóra
zachowała zdrowie.
Andrea
była głęboko wdzięczna Ziemi za to, że zapewniła im wszystko,
czego potrzebowali. To była ciężka praca. Pielęgnacja ogrodu, a
kiedy skończyło się im mięso z dziczyzny, wybór zdrowego mięsa
w sklepie spożywczym stał się ograniczony, chyba że trzeba było
dużo zapłacić.
Jednak nawet gdy skończył się ich
zapas w zamrażarce, zawsze otrzymywali gdzieś w prezencie mięso. A
kiedy się skończyło, robiła, co mogła i modliła się nad mięsem
z supermarketu, kiedy je gotowała.
Z czasem jej córka
zainteresowała się innymi produktami spożywczymi, chciała
testować małe płatki zbożowe i inne owoce o wyższej zawartości
cukru. Rodzice robili co w ich mocy, aby wspierać jej proces
eksploracji, i w końcu mogła jeść to, na co miała ochotę. Uważali również na to, co jej dają.
Zimą
Andrea zabiera córkę sprawdzać pułapki na króliki. Wie, że
służą do zupy. Ma też więź z Ziemią, taką jak większość
dzieci rdzennych mieszkańców. Rozumie, co to znaczy jeść żywność,
którą uprawiają jej rodzice, i jak dziękować Ziemi za uprawę
żywności, którą ona spożywa. Wie, jak modlić się o żywność,
zanim zostanie zjedzona, a nawet jak modlić się za Ziemię, zanim
po niej pójdą aby zebrać potrzebną żywność.
Sam
proces był w pewnym sensie dekolonialny. Nauczył Andrea, jak trudno
i jak wielkim wyzwaniem może być zapewnienie bytu rodzinie opartego
na Ziemi. Ciężko sobie wyobrazić, jak to było przed kolonizacją,
ani kiedy kolonializm jawnie dopuszczał się ludobójstwa na
indiańskich narodach. Codziennie Andrea dziękuję tym, którzy szli
przed nimi za podtrzymywanie tych tradycyjnych systemów
żywnościowych, aby wspierać ich ciała i ciała ich dzieci i
niemowląt w miarę ich wzrostu.
To dzięki ich
zaangażowaniu w Ziemię i ich zaangażowaniu w nauczanie dzieci o
znaczeniu relacji z Ziemią, wielu z ich współczesnych
współplemieńców rozumie i stosuje praktyki oparte na Ziemi, które
nadal podtrzymują ich systemy pokrewieństwa.
Tradycyjne
diety rdzennych mieszkańców nie dotyczą tylko Ziemi, ale także
ich systemów pokrewieństwa. Kiedy bowiem polują, zastawiają
pułapki, sidła, łowią ryby i zbierają, zawsze pamiętają o
rodzinach, które będą karmić pożywieniem, które otrzymują w
darze od Ziemi.
Tradycyjne diety zawsze opierają się na
pokrewieństwie.
Chodzi również o przypominanie dzieciom
i sobie o rdzennych systemach opartych na Ziemi i praktykowanie ich
na co dzień. Chodzi o odzyskiwanie pokrewieństwa
rozumianego przez rdzennych ludzi, praktykowanego poprzez pielęgnację
i gotowanie, posiłki pełne miłości, pocieszenia i oporu, dla
dzieci i młodzieży, od teraz i w przyszłości, abyśmy mogli się
nadal rozwijać.
Bo, jak mówi Andrea, bez miłości,
cierpliwości i darów, które daje Ziemia, jesteśmy niczym.
Tekst
przygotowany na podstawie relacji Andrea Landry z plemienia Anishinaabe zatytułowanej How the Land Cured my Daughter’s Egzema
Tomasz
Nakonieczny
Zobacz też: